Amerika Birleşik Devletleri Muhasebe ve Vergi Uyumu

ABD finansal raporlaması, FASB (Finansal Muhasebe Standartları Kurulu) tarafından kodlanan US GAAP (Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkeleri) çerçevesinde yürütülür. Avrupa sistemlerinin çoğundan farklı olarak yasal bir tek düzen hesap planı yoktur ve özel bir şirket finansal tablolarını herhangi bir kamu siciline sunmaz. Küçük bir işletmenin fiilen yapması gerekenler: • Beyannamedeki her rakamı destekleyecek nitelikte defter ve kayıt tutmak - bu bir "iyi uygulama" değil, doğrudan Gelir Vergisi Kanunu (Internal Revenue Code) yükümlülüğüdür • Kaynak belgeleri saklamak: faturalar, fişler, banka ve ödeme kuruluşu ekstreleri, sözleşmeler, bordro kayıtları • Banka ve ödeme sağlayıcı hesaplarını aylık olarak mutabakata bağlamak • Kayıtları beyan tarihinden itibaren kural olarak en az üç yıl, istihdam vergileri, varlık maliyet bedeli ve devreden zararlar bakımından daha uzun süre muhafaza etmek GAAP özel şirketler için neden yine de önemlidir? Banka kredilerinin sözleşme şartları çoğunlukla GAAP esaslı tablo ister, yatırımcılar ve satın almacılar due diligence sürecinde tahakkuk esaslı rakam bekler; ASC 606 kapsamındaki hasılat muhasebesi ve ASC 842 kapsamındaki kiralama muhasebesi ise abonelik modelli ve ekipman ağırlıklı işletmelerde sonuçları köklü biçimde değiştirir. Birçok küçük şirket defterlerini vergi esasına göre tutar ve GAAP'e yalnızca yatırım turu öncesinde geçer. Bu dönüşümün maliyeti, ilk günden itibaren disiplinli tutulmuş bir muhasebe ile kıyaslanamayacak kadar düşer.

ABD'de bir işletmenin nasıl vergilendirileceği, ticari faaliyetinden çok hukuki/vergisel sınıflandırmasına bağlıdır. C-Corporation: Ayrı bir mükellef olarak %21 sabit federal kurumlar vergisi oranına tabidir; bu oran 2017 tarihli Tax Cuts and Jobs Act'ten bu yana değişmemiştir. Kâr payı olarak dağıtılan tutarlar ortak düzeyinde yeniden vergilenir; klasik çifte vergilendirme budur. Buna rağmen C-Corp, risk sermayesi alan girişimlerin ve kazancını ABD'de tutmak isteyen grupların standart aracıdır. Şeffaf (pass-through) yapılar kurum düzeyinde federal gelir vergisi ödemez; gelir, gider ve indirimler doğrudan ortaklara akar: 1. Tek ortaklı LLC - varsayılan olarak "disregarded entity" sayılır, faaliyeti doğrudan ortak beyan eder 2. Çok ortaklı LLC / ortaklık - bilgi beyannamesi verir ve her ortağa bir Schedule K-1 düzenler 3. S-Corporation - yalnızca tüm ortakların ABD kişisi olduğu hallerde seçilebilen bir statüdür; bu nedenle yabancı kurucular bakımından fiilen kapalıdır Section 199A kapsamında uygun gerçek kişi ortaklar, ücret, varlık ve hizmet sektörü sınırlamalarına tabi olmak üzere nitelikli işletme kazancının %20'sine kadar indirim uygulayabilir. Şirket türü seçimi stopajı, eyalet kayıtlarını ve bilgi beyanı riskini de belirlediği için kuruluştan sonra düzeltilmeye çalışılmak yerine kuruluştan önce karara bağlanmalıdır.

Federal vergi yalnızca ilk katmandır. Her eyalet kendi vergi politikasını belirler ve aradaki farklar ciddidir. Eyalet kurumlar vergisi: • Oranlar eyalete göre yaklaşık %2,5 ile %11,5 arasında değişir • South Dakota ve Wyoming hiç kurumlar vergisi almaz • Nevada, Ohio, Teksas ve Washington kurumlar vergisi yerine brüt hasılat (gross receipts) veya marj vergisi uygular; bu, zarar eden bir işletmenin dahi ödediği bir ciro vergisidir • Birden fazla eyalette faaliyet gösteren işletmeler kazancı eyaletler arasında paylaştırır (apportionment); en yaygın yöntem tek satış faktörüdür Franchise tax ve yıllık raporlar kâra bağlı olmayan, tescilli bir tüzel kişi olarak var olmanın bedelidir. En bilinen örnek Delaware'dir (2025 itibarıyla): - Delaware LLC, her yıl 1 Haziran'da ödenmek üzere sabit 300 USD vergi öder - Delaware corporation, 1 Mart'a kadar 50 USD ücretli yıllık rapor ile franchise tax beyan eder; yetkilendirilmiş pay sayısı yönteminde asgari tutar 175 USD'dir, varsayılan itibari sermaye yöntemi ise çok sayıda yetkilendirilmiş paya sahip girişimlerde genellikle çok daha düşük bir tutar üretir Nihai gerçek kişi ortak bildirimi: FinCEN'in 2025 tarihli düzenleme değişikliğinin ardından ABD'de kurulan şirketler BOI bildiriminden muaf tutulmuştur; yükümlülük artık yalnızca yurt dışında kurulup bir ABD eyaletinde faaliyet için tescil edilen şirketlere aittir.

IRS, şirketin hesap dönemine bağlı, kanunla belirlenmiş sabit tarihlerle çalışır. Şirketlerin çoğu takvim yılını kullanır; C-Corporation özel hesap dönemi seçebilirken ortaklıklar ve S-Corp'lar kural olarak ortaklarının dönemini izler. Temel yıllık beyannameler: | Yapı | Form | Son tarih | Uzatmalı | |---|---|---|---| | C-Corporation | Form 1120 | 15 Nisan | 15 Ekim | | Ortaklık / çok ortaklı LLC | Form 1065 + K-1 | 15 Mart | 15 Eylül | | S-Corporation | Form 1120-S + K-1 | 15 Mart | 15 Eylül | Süre uzatımı Form 7004 ile talep edilir; uzatma yalnızca beyan süresini uzatır, ödeme süresini uzatmaz. Geçici vergi ödemeleri: Federal gelir vergisi peşin ödeme esasına dayanır. Şirketler taksitlerini EFTPS üzerinden hesap döneminin 4., 6., 9. ve 12. aylarının 15'inde öder; şeffaf yapıların gerçek kişi ortakları ise 15 Nisan, 15 Haziran, 15 Eylül ve 15 Ocak tarihlerinde öder. Eksik ödeme, beyanname zamanında verilmiş olsa dahi faiz esaslı cezaya yol açar. Her şirketin banka hesabı açabilmesi, bordro çalıştırabilmesi ve beyanda bulunabilmesi için EIN numarası gerekir; Sosyal Güvenlik numarası olmayan yabancı ortaklar, kişisel beyan yükümlülüğü doğduğunda ITIN alır.

Amerika Birleşik Devletleri'nde KDV yoktur. Bunun yerine kırk beş eyalet ile Columbia Bölgesi, eyalet düzeyinde yönetilen ve çoğu kez ilçe, şehir ve özel bölge oranlarıyla katmanlanan bir satış vergisi (sales tax) uygular; toplamda on iki binden fazla vergilendirme yetkisi vardır. Satış vergisi yalnızca nihai perakende satışta bir kez alınır ve indirim mekanizması yoktur: yeniden satış amacıyla alım yapan işletme, vergi yerine bir yeniden satış veya istisna sertifikası ibraz eder. NOMAD eyaletleri - New Hampshire, Oregon, Montana, Alaska ve Delaware - eyalet çapında satış vergisi almaz; Alaska yerel satış vergilerine izin verir. Ekonomik nexus: Yüksek Mahkeme, *South Dakota v. Wayfair* (2018) kararıyla bir eyaletin, o eyalette fiziksel varlığı bulunmayan satıcıdan da satış vergisi tahsil etmesini isteyebileceğine hükmetti. Bugün satış vergisi uygulayan her eyaletin bir ekonomik nexus eşiği vardır: yaygın eşik eyalete yapılan 100.000 USD tutarında satış, kimi eyaletlerde buna eklenen işlem adedi, en büyük eyaletlerde ise 500.000 USD'ye kadar çıkan tutarlardır. Uygulamada: 1. Satışları eyalet bazında sürekli izleyin; nexus yıl ortasında doğabilir 2. Tahsilata başlamadan önce izin (permit) alın; izinsiz tahsilat başlı başına hukuka aykırıdır 3. Eyaletin atadığı periyotta, satış olmasa dahi sıfır beyanname verin 4. Marketplace facilitator düzenlemeleri Amazon, eBay ve Etsy'yi kendi platformlarındaki tahsilattan sorumlu kılar; ancak kendi web sitenizden yaptığınız satışların sorumluluğu sizde kalır

ABD'de personel istihdamı, yıl sonunda değil ilk bordro dönemiyle birlikte federal ve eyalet yükümlülükleri doğurur. Ücret üzerindeki işveren vergileri: • FICA - Sosyal Güvenlik: İşveren %6,2 ve çalışan %6,2; yıllık bir ücret tavanına kadar uygulanır (2025 için 176.100 USD, her yıl endekslenir) • FICA - Medicare: Tavansız olarak işveren %1,45 ve çalışan %1,45; ayrıca 200.000 USD üzerindeki çalışan ücretlerinden %0,9 oranında Ek Medicare Vergisi kesilir • FUTA: Her çalışanın ilk 7.000 USD ücreti üzerinden %6,0; eyalet işsizlik primleri için %5,4'e varan mahsup sonrası çoğu eyalette efektif oran %0,6 • Eyalet işsizlik sigortası (SUTA) işletmenin geçmiş performansına göre belirlenen oranda; ayrıca gelir vergisi uygulayan eyaletlerde eyalet stopajı Temel formlar: Form 941 (kesilen gelir vergisi ve FICA için üç aylık beyan), Form 940 (yıllık FUTA), Form W-2 (31 Ocak'a kadar çalışana verilir ve SSA'ya bildirilir) ve Form W-4 (stopaj matrahını belirlemek üzere her çalışandan alınır). Bağımsız yükleniciler: İlk ödemeden önce Form W-9 alın ve yıl içinde 600 USD ve üzeri ödeme yaptığınız herkes için 31 Ocak'a kadar Form 1099-NEC düzenleyin. Çalışanı yüklenici olarak sınıflandırmak, ABD bordrosunda en sık incelenen konulardan biridir.

Yabancı ortaklı ABD şirketleri, Avrupa'da karşılığı bulunmayan bilgi beyanlarına tabidir ve cezalar verginin yüzdesi olarak değil, form başına kesilir. Form 5472 - kritik beyan. Yabancı ortaklı tek ortaklı bir LLC, yalnızca bu amaçla şirket gibi kabul edilir ve pro-forma Form 1120 ekinde Form 5472 vermek zorundadır. Beyanda yabancı ortağı ve ilişkili taraflarıyla arasındaki tüm bildirime tabi işlemler yer alır: sermaye koyma, kâr dağıtımı, borç verme/alma, yönetim ücretleri, hatta kuruluş giderleri. Bu yükümlülük LLC'nin hiç geliri olmasa ve ödenecek ABD vergisi doğmasa dahi geçerlidir. Beyanın verilmemesi veya esaslı biçimde eksik verilmesi hâlinde ceza form başına yılda 25.000 USD'dir; IRS ihbarnamesinden sonra da ihlal sürerse ceza artar. Aynı form, en az %25 yabancı ortaklı ABD şirketlerinden de istenir. FBAR (FinCEN Form 114): Yurt dışı finansal hesaplarındaki toplam tutar yıl içinde herhangi bir anda 10.000 USD'yi aşan ABD kişileri - ABD şirketleri dâhil - hesap sahibi veya imza yetkilisi sıfatıyla FinCEN'e elektronik bildirim yapar. Son tarih 15 Nisan olup 15 Ekim'e kadar otomatik uzatma tanınır. FATCA (Form 8938): Belirlenmiş yurt dışı finansal varlıkların eşikleri aşması hâlinde yıllık gelir beyannamesi ekinde verilir; ABD'de mukim bekâr bir mükellef için eşik 50.000 USD'den başlar. FBAR ile Form 8938 örtüşür, ancak biri diğerinin yerine geçmez.

Kaynakta stopaj. ABD kaynaklı kâr payı, faiz, gayrimaddi hak bedeli ve diğer sabit veya belirlenebilir nitelikteki gelirlerin ABD dışındaki bir kişiye ödenmesinde kanuni stopaj oranı %30'dur. Uygulanabilir bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması bu oranı genellikle ciddi ölçüde düşürür; ancak yalnızca alıcı statüsünü belgelerse. Belgeleme: ABD dışındaki gerçek kişi Form W-8BEN, ABD dışındaki kurum ise Form W-8BEN-E formunu ödeme öncesinde stopaj sorumlusuna verir. Bu formlar üç takvim yılı geçerlidir ve süresi dolduğunda yenilenmelidir. Geçerli form yoksa ödeyen taraf tam kanuni oran üzerinden stopaj yapmak zorundadır; fazla kesilen tutarın geri alınması ancak ABD'de beyanname verilerek mümkün olur. Anlaşma ağı: ABD'nin altmıştan fazla ülkeyle gelir vergisi anlaşması vardır. ABD-Türkiye anlaşması kapsamında kâr payı stopajı, ortaklık oranına göre genel olarak %15-20 bandında; faiz %10-15 bandında; gayrimaddi hak bedelleri ise %5-10 bandında sınırlandırılmıştır. Anlaşmalar ayrıca işyeri (permanent establishment) maddesiyle ticari kazanç üzerindeki vergilendirme yetkisini paylaştırır ve indirimli oran talep edilmeden önce test edilmesi gereken yararlanma sınırlaması hükümleri içerir. Transfer fiyatlandırması: İlişkili taraf işlemleri IRC Section 482 uyarınca emsallere uygun fiyatlanmak zorundadır. IRS, ABD iştiraki ile yabancı ana şirket arasındaki kazancı yeniden dağıtabilir; beyan tarihi itibarıyla hazırlanmış eşzamanlı dokümantasyon ise ortaya çıkacak eksik verginin %20 veya %40'ı oranındaki cezalara karşı tek güvenilir savunmadır.

Yöntem seçimi. İşletme, ilk beyannamesinde nakit veya tahakkuk esasını seçer; sonradan değişiklik kural olarak Form 3115 ile IRS onayı gerektirir. Nakit esasında hasılat tahsil edildiğinde, gider ödendiğinde kaydedilir. Tahakkuk esası hasılatı kazanıldığı döneme eşler ve büyük mükellefler için zorunludur; küçük işletme istisnası, yıllık ortalama brüt hasılatı yaklaşık 30 milyon USD (her yıl endekslenen) eşiğin altında kalan işletmelere nakit esasına izin verir. Stok taşıyan işletmelerin, kredi verenlerin ve alıcıların beklentisi olduğu için yine de tahakkuk esasını değerlendirmesi yerinde olur. Ölçeklenebilir sistemler: Küçük ve orta ölçekli ABD şirketlerinin büyük çoğunluğu QuickBooks Online veya Xero kullanır; ölçek büyüdükçe NetSuite devreye girer. Bu çekirdeğin etrafında yabancı ortaklı işletmelerin çoğu şunları ekler: 941, W-2 ve eyalet beyanlarını otomatik veren Gusto veya ADP gibi bir bordro sağlayıcısı; nexus eşiklerini izleyip çok eyaletli beyan üreten Avalara veya TaxJar gibi bir satış vergisi otomasyonu; ve şirket ile ortak banka hesaplarının kesin ayrımı - ki sınırlı sorumluluğu koruyan da budur. Denetim: Tipik bir özel ABD şirketi için yasal bağımsız denetim zorunluluğu yoktur. Denetim ya sözleşmeden doğar - kredi veren, yatırımcı veya satın almacı talebiyle - ya da PCAOB standartlarının uygulandığı SEC kaydıyla gündeme gelir. Çok daha olası olan senaryo ise IRS veya eyalet incelemesidir; bu incelemeler de tamamen mevcut belge kalitesi üzerinden kazanılır ya da kaybedilir.